ARAŞTIRMA DOSYASI /// M. Murat TAŞAR : Çeçen Direnişi Kronolojisi /// CC : @mmt_1964


Ülke Dergisi, sayı 41, Aralık 1999

1783 Çeçenlerin Çarlık Rusya işgaline karşı başlattığı savaş Kuzey Kafkasya’ya yayıldı. 1780’lerin başında başlayan savaşta cihadın liderliğini Şeyh Mansur yürütüyordu. Rus istilâcılar katliam yaptılar. 1791’de tutukladıkları Şeyh Mansur’u, 1794 yılında Slisselarg hapishanesinde şehit ettiler, ama savaş devam etti.
1816 Çar, General Yermalov’u Kafkasya’ya komutan tayin etti. Yermalov büyük bir ordu ile Çeçenleri ve diğer Kafkas halklarını katliama tabi tuttu.
1828 Rus baskısına dayanamayan Dağıstan’da Müslümanlar önce İmam Gazi Muhammed, daha sonra İmam Hamzat önderliğinde ayağa kalktılar. Büyük savaş bir anda bütün Kafkasya’ya yayıldı.
1834 İmam Hamzat’ın şehit edilmesinden sonra cihadın önderliğini İmam Şamil yapmaya başladı. Taşo Hacı liderliğindeki mücahid kuvvetleri de İmam Şamil saflarına katıldı.
1839 Çarlık, Çeçenlere karşı baskın düzenlemeye başladı. İmam Şamil liderliğindeki büyüklü küçüklü bütün Çeçenler ve Kuzey Kafkasya halkları gazavat savaşına, cihada başladılar. Milli Azadlık Cihadı olarak bilinen bu savaş tam 25 yıl devam etti. Bu savaş Rus tarihine Kafkas Harbi olarak girdi. Rus demokrat yazarı N. Çernişerskiy, bu savaştan bahsederken, "Rusya bu savaşa yılda 25 bin asker gönderdi" diye yazmaktadır. General N.N. Rayevsk ise "Bizim Kafkasya’daki hareketlerimiz Amerika’nın istilâsındaki facialar gibi idi" diye yazmaktan kendini alamamıştır.
1859 Ruslar, Çeçenlerin son durağı Vedeno köyünü de işgal etti. Şamil esir düştü. 25 yıl devam etmiş olan savaşta milletin yarısından çoğu vuruldu ya şahit oldu veya gazi. Fakat Çeçenler yılmadı. Savaş 1864 yılına kadar devam etti.
1865 Ruslar, sömürge rejimi uygulamaya başladılar. Çeçen gençleri Rus ordusu arasına dağıtıldı. Birçokları da ülkenin dışına çıkmak zorunda kaldı. Anadolu’ya göçler bu tarihte başladı.
1877 Çeçen ve İnguşlar yeniden ayağa kalktı. İki yıllık çetin savaştan sonra Ruslar, Çeçen ve İnguşları vatan topraklarından sürgün ettiler ve bölgeye Rus Kazakları yerleştirmeye başladılar. Bunun üzerine Çeçen ve İnguşlar gerilla savaşı, başlattı. Zalimhan, liderliğindeki mücahitler; 1917 yılına kadar Rus Kazaklarına karşı savaştılar.
1917 Çeçen İnguşlarla Rus Kazakları arasındaki ölüm kalım savaşı başladı. Bu savaş bir yıl sürdü. Çeçenler, 1918 yılında kendi topraklarını geri aldılar. Çeçenler, Şeyh Uzun Hacı önderliğinde Kuzey Kafkasya Emirliği altındaki İslâm devletinin kurulduğunu ilan ettiler.
1920 Komünistler, Kuzey Kafkasya’yı işgal ettiler. Sovyetler sıkıyönetim ilan etti. Olağanüstü idarenin başını ÇK (daha sonra KGB) yürütüyordu. Aydınlar, bilhassa din adamları kurşunlandı.
1922 Komünistler, bölgeyi "Çeçen vilayeti" ilan etti.
1924–25 Kafkasya Sıkıyönetim Komutanlığı, 10 bin Çeçen İnguş aydınını hapsetti. Komünist olmayanlar idam edildi, kurşuna dizildi.
1929 Kafkasya Harbi Komutanlığı, Çeçenistan’da kolhozlaştırma (halkın topraklarına el koyma) hareketi başlattı. Bu uygulamaya karşı çıkan Çeçenler, Şit İslambulov liderliğinde başkaldırdılar.
1930 Kızılordu, Şit İslambulov liderliğindeki mücahitlerle anlaşma yoluna gitmek zorunda kaldı. Bu anlaşmaya göre Sovyetler, Çeçen İnguşların haklarına saygı duyacakları garantisini verdi.
1931 KGB, anlaşmayı bozdu ve Şit İslambulov ve arkadaşlarını kurşuna dizerek şehit etti. Şit İslambulov’un yerine kardeşi Hasan İslambulov geçti ve 1935 yılına kadar Kızılordu ile savaş devam etti.
1932 Çeçenistan Nogayyurt bölgesindeki halk ayaklandı. Buna karşı NKVD (daha sonra KGB) buradaki herkesi hapse atarak işkenceler uyguladı. Sonra diğer yerlerdeki milleti kötülemek için kızıl partizan İbrahim Gelderan liderliğinde sahte bir ayaklanma gerçekleştiren KGB, halkı Kızılordu kurşunlarına hedef ettiren Gelderan’a öldürttü.
1936 Yıllardır devam eden savaşı durdurmak isteyen Moskova, Çeçen-Inguş vilayetine, Çeçen İnguş Sovyet Sosyalist Özerk Cumhuriyeti adını verdi. "Sovyet Sosyalist" kelimelerini istemeyen millet aydınlarını 1937 yılında hapse attılar. Bir yıl içinde 10 bin kişi tutuklandı ve hiçbirisi evine dönemedi.
1940 Milleti tehcir eden Ruslara karşı Hasan İslambulov liderliğinde başlayan ayaklanma herkesi birleştirdi. Şatoy şehrini ele geçiren Hasan İslambulov askerlerinin hareketi millete güç verdi ve Galanoj İnguş halkının geçici inkılâp hükümetini kurdular. Ruslar ne kadar saldırdılarsa da İslambulov taraftarlarını yok edemediler.
1944 Çeçenler, Kırım; Karaçay, Balkar ve Ahıska Türkleriyle birlikte, Stalin tarafından Sibirya ve Türkistan steplerine sürgün edildiler. Bu topyekûn sürgün sırasında binlerce Çeçen açlık, salgın hastalık ve Rus kurşunlarıyla öldü.
1957 Sovyet lideri Nikita Kuruşçev, sürgündeki Çeçen ve İnguşlara, eski durumlarına kavuşmaları için bazı haklar tanıdı. Sürgündekiler, Çeçen İnguş Cumhuriyeti’ndeki yurtlarına dönmeye başladılar.
1960–1970 Bu yıllar içerisinde Moskova, Çeçen İnguşların dağlık yerlere, şehirlere, Rus Kazaklarının yerleştirilmesi, nüfus yapısının değiştirilmesi çalışmalarına devam etti. Çoğu yerlerde sahte törenler yaptı. Çeçen İnguşlar bu sahte törenlere çok sert tavır aldılar. Rus-Çeçen mücadelesi ideolojik savaş şeklinde devam etti.
1982 Sovyetler Birliği Komünist Partisi’nin birinci adamı Brejnev’in yardımcısı Süslov, "Başka milletler, Sovyetler Birliği’ne kendi arzuları ile katılmışlardır" diyerek asimilasyon politikasını sürdürdü.
1988 Çeçen İnguş Halk Cephesi kuruldu. Hoca Ahmet Bisultanov lider seçildi. Cephe, ilk eylem olarak Gudermes’te yapılmakta olan kimya fabrikasına karşı protesto gösterileri düzenlemeye başladılar. Bu arada siyasi teşkilâtlar da kuruldu. Bu teşkilâtlar, 1990 yılında siyasi parti hüviyetine büründü.
Kasım 1990 Çeçen Halk Kurultayı toplandı. Kurultayda Çeçen Milli Komitesi kurulması kararı alındı. Komitenin adı daha sonra Milli Kongre olarak değiştirildi ve başına Cevher Dudayev getirildi.
5 Eylül 1991 Ağustos ayında Sovyetler Birliği Komünist Parti Genel Sekreteri ve Devlet Başkanı Mihail Gorbaçov’u devirmek için yapılan darbeyi destekleyen Çeçen İnguş hükümeti, baskılar sonucu; bağımsızlık yanlısı Çeçen Milli Konseyi’nden istifa etmek zorunda kaldı. Rus Hava Kuvvetleri’nden kendi isteğiyle emekli olan General Cevher Dudayev, ülkesine döndü ve milli lider ilan edildi.
Ekim 1991 Cevher Dudayev, Moskova yanlısı geçici hükümeti devirmek için kampanya başlattı. Resmi daireleri ele geçirmeye başlayan Cevher Dudayev halkın yüzde 80’den fazlasının oyunu alarak Devlet Başkanlığı’na seçildi ve tek taraflı olarak bağımsızlık ilan etti.
Kasım 1991 Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Boris Yeltsin, olağanüstü hal ilan ederek Çeçenistan’ın başşehri Grozni’ye asker gönderdi. Bu askerlerin Grozni havaalanında Devlet Başkanı Dudayev’e bağlı askerler tarafından engellenmesi üzerine, Rusya Parlamentosu olağanüstü hali kaldırdı ve Rus askerleri 3 gün sonra geri döndü.
Haziran 1992 Çeçen-İnguş Cumhuriyeti, "Çeçenistan" ve ‘İnguşistan" olarak birbirinden ayrıldılar. İnguşistan, Rusya Federasyonu içerisinde kalmaya karar verirken Çeçenistan’ın bağımsızlık kararı Rusya tarafından reddedildi.

1994

1994 Moskova Çeçenistan’ın suçlular için karargâh olmaya başladığı şeklinde propaganda yapmaya başladı ve halkın Cevher Dudayev’i devirmesi için çağrı yapmaya başladı.
2 Ağustos Rusya’nın desteklediği bilinen muhalefet tarafından organize edilen Geçici Konsey, Cevher Dudayev’i devirme çalışmalarına başladı.
25 Kasım Moskova destekli isyancılar, tank ve ağır silahlarla Grozni’ye saldırdılar, fakat bir gün sonra geri çekilmek zorunda kaldılar.
29 Kasım Boris Yeltsin, Dudayev ve muhalefete 48 saat içinde silahlarını bırakmaları çağrısında bulunarak, aksi halde olağanüstü hal ilan edeceğini açıkladı. Rus uçakları Grozni’yi bombaladı.
30 Kasım Rus uçakları tarafından yeni bir hava saldırısı daha yapıldı. En az 10 uçağın katıldığı saldırıdan sonra Cevher Dudayev, kadın ve çocuklara Grozni’yi terk etmeleri çağrısında bulundu. Rusya, Çeçen sınırına asker yığmaya başladı
1 Aralık Rusya’nın, verdiği sürenin bitmesine rağmen, hiçbir harekette bulunmayan Yeltsin, Çeçenlerin elindeki Rus esirleri geri alabilmek için her yolu deneyeceğini açıkladı.
5 Aralık Rusya, Çeçenistan’ın terörist yatağı olduğunu ileri sürerek, Batı’yı yanına almak teşebbüslerine başladı.
6 Aralık Çeçenistan bağımsızlığını elde etmesinden sonra ilk defa en üst seviyede bir toplantı yaptı. Rusya Savunma Bakanı Pavel Graçev ve Cevher Dudayev, yaptıkları görüşmede, krizin sona ermesi için güç kullanılmaması konusunda görüş birliğine vardılar.
7 Aralık Rus Güvenlik Konseyi, tarafların silahsızlandırılması için bütün anayasal tedbirlerin uygulanmaya konulmasını istedi.
8 Aralık Boris Yeltsin, anayasal tedbirlerin uygulanmasını istedi.
10 Aralık Rusya, Çeçen hava sahası ve sınırını kapattığını açıkladı. Grozni yine bombalandı. Dudayev’in yardımcılarından biri, Rusya’nın Çeçenistan’ı işgal etmeleri halinde, Rus askerlerinin tabut içinde terk edeceklerini söyledi.
11 Aralık Rus askerleri, 3 koldan Çeçenistan’a girdiler. Yeltsin, 15 Aralık tarihine kadar süre tanıyarak, Çeçenlerin silahlarını bırakmalarını istedi.
12 Aralık Rus uçakları, Grozni yakınındaki hedefleri bombaladı. Grozni’nin dışındaki köylerde ağır çarpışmalar meydana geldi.
14 Aralık Cevher Dudayev, Rusya’yı uyararak bir adım daha atmaları halinde, gerilla savaşı başlatacaklarını ilan etti. Barış ümidi, Çeçenlerin Rusya’nın isteklerini reddetmeleri ile son buldu.
15 Aralık Boris Yeltsin, Cevher Dudayev taraftarlarının silah bırakması için verdiği süreyi 48 saat daha uzattı. Dudayev, Rus askerlerinin çekilmesi halinde masaya oturacağını açıkladı.
16 Aralık Çeçenistan’a gönderilen bir Rus General, Yeltsin’in hareketinin anayasaya aykırı olduğunu belirterek, "Bir adım daha ileri gitmeyeceğini" ilan etti. Rusya Güvenlik Konseyi yaptığı açıklamada, verilen süreyi cumartesi gece yarısına kadar erteledi.
17 Aralık Rusya Dışişleri Bakanı Andrei Kozirev, yabancıların ülkeyi terk etmesini istedi ve Dudayev’i bir defa daha görüşme masasına davet etti.
18 Aralık Rus uçakları gece yarısından itibaren Grozni’yi bombalamaya başladılar. Fakat kara harekâtına geçilmedi. Grozni’de bulunan Dudayev taraftarları sessiz kalarak Rusya’nın ikinci bir adım atmasını beklediler.
19 Aralık Rus kuvvetleri özellikle sivil yerleşim birimlerini bombalayarak 16 kişinin ölümüne sebep oldu. Grozni’ye yönelik hava saldırıları yine devam etti. Grozni dışında yoğun çarpışmalar olduğu bildirildi. Bölgede bulunan gazeteciler, Petropavlovskaya köyünün Rusların eline geçtiğini bildirdi. Cumhurbaşkanlığı Sarayına yönelik saldırılarda, sarayın isabet almadığı, mermilerin boş araziye düştüğü belirtildi.

1995

Ocak Rus tankları Grozni’nin merkezine doğru ilerlemeye başladı.
Şubat Mücahitler başşehir Grozni’yi terk etmeye başladı.
Nisan Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı AGIK, Çeçenistan komisyonu kurmaya karar verdi. Dudayev, Rusya içinde saldırıda bulunma tehdidinde ‘bulundu. Argun, Gudermes ve Şali’yi ele geçirmeye başladı.
Mayıs Rus askerleri Kafkas dağına doğru ilerliyor. AGİK himayesinde yapılan görüşmelerin ilk turunda sonuç alınamadı.
Haziran Askerlerinin, güneydoğudaki mücahitlerin karargâhını ele geçirdiklerini duyuran Rusya, Şatoy ve Nazhoyyurt’u da aldılar.
14 Haziran Çeçenistan’a 70 kilometre mesafedeki Stavropol şehrinin Budonnovski kasabasına baskın düzenleyen Şamil Basayev liderliğindeki bir grup mücahit, bir hastanede yüzlerce Rus’u rehin aldı.
15 Haziran Rusya, Kuzey Kafkasya’daki kuvvetlerini alarma geçirdi. Yeltsin, Rus sivillere sakin olmaları çağrısında bulundu.
16 Haziran Rus askerleri, Çeçenlerin saldırı ihtimaline karşı Moskova’daki kilit öneme sahip binaları korumaya aldı. Rus parlamentosundaki gruplar, hükümetin istifasını istedi. Yediler toplantısı için Kanada’ya giden Yeltsin’e geri dön çağrısında bulunuldu.
17 Haziran Rus askerleri hastaneye baskın düzenledi. Operasyon başarılı olamadı. Ancak Basayev, 220 kadın, çocuk ve hastayı serbest bıraktı. Yeltsin; baskının kendisinin Moskova’dan ayrılmasından sonra gerçekleştirildiğini açıkladı. Başbakan Çernomirdin ise, rehinelerin serbest bırakılmasına karşılık Çeçenistan’da ateşkes yapılmasını teklif etti.
18 Haziran Rusya Başbakanı Çernomirdin, mücahitlerin komutanı Şamil Basayev ile telefonda görüştü. Mücahitler, 126 rehineyi daha serbest bıraktı. Basayev, kendi adamlarını ve rehinelerin bir kısmını Çeçenistan’a götürmek için bir otobüs istedi. Çeçenistan’daki Rus komutan, "Bütün askeri operasyonların durdurulması" talimatını verdi.
19 Haziran Barış görüşmelerinin yeni turu Grozni’de başladı. Mücahitler 764 rehineyi daha serbest bıraktı ve bir Rus tuzağına karşı bazı gazeteciler, parlamenterler ve çok sayıda Rus’un bulunduğu otobüsten oluşan konvoyla Budonnovski’den ayrıldı.
30 Temmuz Heyetler arasında askeri anlaşma imzalandı. Anlaşmaya göre; Ruslar, Çeçenistan’daki askerlerini çekecek, Çeçenler de savunma maksatlı olmayan silahlarını teslim edecekler. Çeçen heyetine Çeçenistan Başsavcısı Osmatı İmayev başkanlık etti.
Ağustos Çeçenistan’da kimyasal silah kullanılmış olabileceğine ilişkin belirtiler bulunduğu bildirildi.
16 Ağustos Çeçen Cumhuriyeti’nin başkenti Grozni’de süren barış görüşmelerinin kesilmesi ve taraflar arasında gerginliğin tehlikeli bir şekilde tırmanması ardından bir grup Çeçen direnişçi silahını teslim etti.
25 Ağustos Çeçen lideri Cevher Dudayev’e bağlı güçler, cumhuriyetin ikinci büyük kenti Gudermes’te yönetime el koyduğunu bildirdi.
28 Ağustos Rusya’nın Budonnovsk kentine baskın düzenleyerek 30 Temmuz da Rus-Çeçen heyetlerinin askeri bir anlaşmaya varmalarına kadar giden görüşme sürecini başlatan Çeçenlerin ünlü savaşçısı Şamil Basayev, silahlarını teslim etmeyeceklerini söyledi.
5 Eylül Çeçenistan’da Cevher Dudayev yanlıları 6 Eylül 1991’de ilan edilen, ancak tanınmayan bağımsızlık ilanlarının yıldönümünü kutladılar.
16 Eylül Çeçenistan’ın Alkhoi-mohk kasabasında Rus uçaklarının bombardımanı sonucu üç kişinin öldüğü, altı kişinin Yaralandığı bildirildi.
4 Ekim Çeçenistan Cumhurbaşkanı Cevher Dudayev’in danışmanı Ramazan Kaytemirov, Rusya’nın Çeçenistan’da asıl amacının petrol yataklarına sahip olmak, boru hattını kullanmak ve askeri üs kurmak olduğunu söyledi.
20 Aralık Çeçenistan’ın Gudermes kentini kuşatan Rus askerleri yüzlerce sivil öldürerek kenti ele geçirdi. Ülkenin yüzde 70’ini kontrol altında tutan Müslüman direnişçiler, Ruslara ağır kayıplar verdirdi.

1996

9 Ocak "Yalnız Kurt" grubunun lideri Salman Rudayev, Kızılyar’a baskın düzenleyerek yüzlerce kişiyi esir aldı.
17 Ocak Salman Raduyev ve mücahitler, Kızılya’dan kaçarken kıstırıldıkları Pervomaiskoye köyündeki Rus kuşatmasını yarmayı başardılar.
5 Şubat Çeçenistan’ın başkenti Grozni’de bağımsızlık yanlısı Çeçenler, Rus güçlerinin ayrılması isteğiyle gösteriler başlattı.
8 Şubat Grozni’deki gösterilere binlerce kişi katıldı. Kent merkezinde gösterilere katılanların sayısı on bine ulaştı.
Şubat Yeltsin Çeçenistan’a asker göndermenin bir “yanlış olduğunu” itiraf etti.
Mart Grozni’ye Çeçen saldırısı, şehrin bazı bölgeleri Çeçen kontrolüne girdi. Dolaylı görüşmeler başladı. Rus birliklerinin bir kısmı geri çekildi.
Nisan Cevher Dudayev’in Rus saldırısında şehit edildi. Yerine Selimcan Candarbiyev getirildi.
Mayıs Boris Yeltsin Moskava’da Jandarbiyev ile ateşkes görüşmeleri yaptı.
6 Ağustos Çeçenler Grozni’ye saldırdı, binlerce Rus askeri şehirden kaçtı.

Yeltsin’in yeni güvenlik danışmanı General Alexander Lebed Çeçen Genelkurmay Başkanı Aslan Maşhadov ile barış anlaşması görüşmelerine başladı.

31 Ağustos Barış antlaşması imzalandı, Bağımsızlık konusu 5 yıl için askıda bırakıldı.
Eylül Rus birlikleri Çeçenistan’ı terk etti.
Ekim Aslan Maşhadov geçici hükümetin başbakanlığını üstlendi
27 Ocak 1997 Başkanlık seçimleri: Aslan Maşhadov Çeçenistan’ın yeni Başkanı

Etiketlendi:, , ,

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

İSTİHBARAT ALANI

Sınırsız, Seçkin, Sansürsüz, Kemalist Haber Blogu

Derin İstihbarat

strateji, güvenlik, araştırma, istihbarat, komplo teorileri, mizah, teknoloji, mk ultra, nwo

İran Analiz

İran-Şii Jeostratejisi ve Dünya Genelinde İran Destekli Şii Örgütler, İran-Şii Lobisine Dair Bilgiler

İç Savaş

Strateji - Taktik - Savunma

İSTİHBARAT

Şifresiz Yayın!

%d blogcu bunu beğendi: